📚 Türkçe 1. Dönem 1. Yazılı

Metinde Anlam • Sözcük Dağarcığı • Kişileştirme Sanatı • Yazım ve Noktalama Kuralları

Mevcut Puan / 100

🔊

Sesli Türkçe Rehberi Hazır (Dinlemek için ses butonlarına tıklayın)

📖 1. Sözcükte Anlam ve Bağlam

Gerçek Anlam: Kelimenin akla gelen ilk ve temel anlamıdır. (Örn: "Ateşte su kaynadı.")
Mecaz Anlam: Kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. (Örn: "Öfkeden kaynıyordu.")
Terim Anlam: Bilim, sanat, spor veya meslek dalına özgü özel kavramlardır. (Örn: "Mıknatıs", "Doğru parçası", "Pusula".)

🎭 2. Söz Sanatları: Kişileştirme (Teşhis)

Tanım: İnsana ait özelliklerin (ağlama, sevinme, konuşma, öfkelenme) insan dışındaki canlı veya cansız varlıklara aktarılması sanatıdır.
Örnek 1: "Rüzgâr öfkeyle pencereleri dövüyordu." (Öfkelenmek insana aittir, rüzgâra verilmiştir.)
Örnek 2: "Küçük papatya sabah güneşine tebessüm etti." (Tebessüm etmek insana aittir.)

✍️ 3. Kritik Yazım Kuralları (Büyük Harfler)

Belirli Tarihler: Belirli bir tarihi bildiren ay ve gün adları büyük yazılır. (Örn: "29 Ekim 1923", "Sınav 15 Kasım Cuma günü.") Ancak belirli tarih bildirmeyenler küçük yazılır ("Okullar eylülde açılır").
Yer Adlarında İkinci İsim: İlk isimden sonra gelen deniz, göl, nehir, dağ, boğaz tür bildiren ikinci isimler büyük harfle başlar: Van Gölü, Ağrı Dağı, Çanakkale Boğazı, Dicle Nehri.
Cadde, Sokak, Meydan: Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak kelimeleri büyük harfle başlar: Atatürk Bulvarı, Karanfil Sokak, Taksim Meydanı.

Soru 1 • Metinden Sözcük Bulma 15 Puan

Metin: "Adını İtalyanca 'bussola' kelimesinden alan, üzerindeki mıknatıs iğnesiyle yön bulmaya yarayan ve âdeta 'yüzyılın icadı' olarak tanımlayabileceğimiz pusulanın tarihi oldukça eskiye dayanır. İcadından önce ağaçların üzerindeki yosunlara ve yıldızlara bakarak bulunan yönler, pusulanın icat edilmesinden sonra daha doğru ve daha hızlı şekilde saptanabilir oldu."

Aşağıda anlamları verilen sözcükleri yukarıdaki metinden bularak yazınız:
• 1: Bilinen bilgilerden yararlanarak daha önce bilinmeyen yeni bir bulguya ulaşma veya yöntem geliştirme, buluş.
• 2: Çoğu sularda, ağaç veya taşların üzerinde yetişen tallı bitkilerin ilkel yapıdaki örnekleri.
• 3: Demiri ve daha başka bazı metalleri çeken demir oksit; demirkapan.

İpucu: Metindeki koyu sözcükleri düşün: icat, yosun, mıknatıs.

✅ Resmi Çözüm:

1. İcat (Buluş)
2. Yosun
3. Mıknatıs

Puanın:

Soru 2 • Metin Anlama (Yapay Zekâ ve Çevre) 20 Puan

Metin: "Yapay zekânın çevre üzerindeki etkisi sadece elektrikle sınırlı kalmıyor. Bu sistemlerin çalıştığı devasa veri merkezlerindeki sunucuların soğutulması için yüksek miktarda su tüketiliyor. Araştırmalar, yapay zekâ ile yapılan yaklaşık 20 ila 50 soruluk bir sohbetin yaklaşık yarım litrelik bir su tüketimine denk geldiğini gösteriyor. Soruya eklenen gereksiz her ifade, işlem süresini uzatarak bu tüketimi doğrudan artırıyor."

Metne göre:
a) Yapay zekâ sunucularında neden yüksek miktarda su tüketilmektedir?
b) Kullanıcıların sorularına eklediği gereksiz ifadeler çevre tüketimini nasıl etkilemektedir?

✅ Resmi Çözüm:

a) Devasa veri merkezlerindeki sunucuların soğutulması amacıyla yüksek miktarda su tüketilmektedir.
b) Gereksiz ifadeler işlem süresini uzatmakta, bu da enerji ve su tüketimini doğrudan artırmaktadır.

Puanın:

Soru 4 • Söz Sanatları (Kişileştirme) 15 Puan

Söz sanatlarından kişileştirmeye (teşhis) uygun iki farklı örnek cümle yazınız.

İpucu: İnsanın konuşması, ağlaması, küsmesi gibi davranışları bir hayvana, ağaca ya da buluta verin.

✅ Öğretmen Model Örnekleri:

• 1. Örnek: "Yorgun rüzgâr akşam olunca ağaçların dallarına yaslanıp dinlendi."
• 2. Örnek: "Bulutlar gökyüzünde dertleşir gibi birbirine sokuldu."

Puanın:

Soru 5 • Yazım Kuralları 30 Puan

Aşağıdaki yazım kurallarını örnekleyen birer cümle yazınız (Her biri 10 Puan):

I. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar.
II. Yer adlarında ilk isimden sonra gelen ve deniz, nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler büyük harfle başlar.
III. Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarında geçen kelimeler büyük harfle başlar.

✅ Model Cümleler (Tam Puan Kriteri):

I. Kural Örneği: "Kardeşim 12 Mayıs 2018 Cumartesi günü dünyaya geldi." (Belirli bir gün ve ay adı büyük yazılmıştır.)

II. Kural Örneği: "Yaz tatilinde ailece Van Gölü kıyısında piknik yaptık." (Göl adı büyük harfle başlamıştır.)

III. Kural Örneği: "Yeni açılan kütüphane Cumhuriyet Caddesi, Çiçek Sokak üzerinde bulunuyor." (Cadde ve sokak kelimeleri büyük yazılmıştır.)

Puanın:

📄 5. Sınıf Türkçe 1. Dönem 1. Yazılı Orijinal Sınav Kağıdı

Sayfa 1 ve 2: Orijinal Sınav Kağıdı • Sayfa 3 ve 4: Öğretmen Cevap Anahtarı

Sayfa 1 (Sorular)1. Dönem 1. Yazılı